Lôi Phong không phát minh ra mũ Lôi Phong. Trong tiếng Trung, “mũ Lôi Phong” (雷鋒帽) ban đầu chỉ chiếc mũ bông mùa đông trong bộ quân phục kiểu 55 của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Lôi Phong, một người lính trẻ được tuyên truyền làm tấm gương ở Trung Quốc những năm 1960, đội chiếc mũ này trong những bức ảnh được lan truyền rộng rãi nhất. Người ta nhìn thấy vành lông phía trước và hai tai mũ có thể hạ xuống là nghĩ ngay đến anh, và biệt danh ấy cứ thế mà thành.
Còn bản thân chiếc mũ quân đội này lại có nguồn gốc rõ ràng từ chiếc mũ mùa đông của Liên Xô gọi là ushanka (ушанка). Vì thế, ở các cộng đồng nói tiếng Trung ngày nay, “mũ Lôi Phong” thường được dùng để gọi mọi loại mũ lông có che tai: mũ Nga, mũ phi công, ushanka.
Nhưng nói cho chính xác, mũ quân đội kiểu 55 trong lịch sử, ushanka truyền thống của Nga và ushanka thời trang hiện đại là ba thứ khác nhau. Trông giống nhau, nhưng khác về thời kỳ, công dụng và chất liệu. Bài viết này sẽ giải thích rõ từng loại.
| Thời gian | Sự kiện |
|---|---|
| Tháng 12/1940 | Lôi Phong sinh ra ở Vọng Thành, Hồ Nam (nay thuộc Trường Sa), mồ côi cha mẹ từ nhỏ. |
| Tháng 1/1960 | Nhập ngũ, trở thành lính lái xe; đơn vị đóng ở Phủ Thuận, Liêu Ninh. |
| 1960–1962 | Để lại nhật ký và nhiều ảnh; trong ảnh mùa đông, anh thường đội mũ bông mùa đông được cấp phát. |
| 15/8/1962 | Hy sinh trong một tai nạn khi làm nhiệm vụ, khi mới 22 tuổi. |
| 5/3/1963 | Lời đề tặng “Học tập đồng chí Lôi Phong” của Mao Trạch Đông được đăng báo; về sau ngày 5/3 trở thành “Ngày học tập Lôi Phong” ở Trung Quốc đại lục. |
Lôi Phong phục vụ ở vùng Đông Bắc Trung Quốc, nơi mùa đông rất khắc nghiệt, và chiếc mũ anh được cấp thuộc hệ thống quân phục kiểu 55. Ảnh của anh được in đi in lại trên áp phích, sách giáo khoa và báo chí, nên với nhiều người, “chiếc mũ quân đội có vành lông và che tai” đã trở thành “chiếc mũ Lôi Phong đội”.
Câu chuyện đằng sau cái tên thực ra là sức mạnh của những bức ảnh: Lôi Phong không thiết kế chiếc mũ, nhưng nhờ anh mà nó có tên riêng trong thế giới nói tiếng Trung.
Năm 1955, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đổi sang quân phục mới cùng lúc áp dụng chế độ quân hàm. Tháng 9 năm đó, hội nghị Quốc vụ viện thông qua báo cáo về quân phục quân hàm; từ ngày 1/10 bắt đầu áp dụng, cả bộ được gọi chính thức là kiểu 55. Bộ quân phục này chịu ảnh hưởng mạnh từ quân phục Liên Xô thời đó, và chiếc mũ mùa đông rõ ràng mượn kiểu dáng ushanka.
Theo giới thiệu của kênh quân sự CCTV và trang China Military Online, chiếc mũ có nhiều chi tiết giữ ấm thông minh:
Lưu ý: mũ bông mùa đông kiểu 55, kiểu 65 và các đời sau khác nhau về huy hiệu, chất liệu và màu sắc, không nên gộp làm một. Khi nói “mũ Lôi Phong”, người ta chủ yếu nghĩ đến mũ mùa đông quân đội thời của anh, tức những năm 1950–1960.
Từ ushanka bắt nguồn từ chữ *ushi* (уши) trong tiếng Nga, nghĩa là “tai”. Dịch sát nghĩa là “mũ có tai”, tức mũ che tai. Đặc điểm nổi bật nhất là hai tai mũ có thể gập lên, buộc trên đỉnh hoặc hạ xuống.
Ushanka trở thành mũ quân đội sau một cuộc chiến rất lạnh:
Nếu lùi xa hơn nữa, mũ lông có che tai đã có từ rất lâu: mũ lông truyền thống treukh (треух) của Nga, mũ da lông của dân du mục Mông Cổ và Siberia, mũ lông vùng Đông Bắc Trung Quốc. Đó là “thiết kế để sinh tồn” mà người dân vùng lạnh đã cải tiến qua thời gian rất dài. Ushanka chỉ là phiên bản được tiêu chuẩn hóa và được cả thế giới nhận ra.
| So sánh | Mũ Lôi Phong (mũ quân đội kiểu 55) | Ushanka truyền thống của Nga | Ushanka thời trang hiện đại |
|---|---|---|---|
| Thời kỳ | Từ thập niên 1950–1960 | Mũ mùa đông của quân đội Liên Xô từ 1940, dân thường vẫn dùng đến nay | Mũ dùng hằng ngày ngày nay |
| Công dụng | Trang bị mùa đông chính quy của quân đội Trung Quốc | Quân sự và chống lạnh hằng ngày ở vùng lạnh | Giữ ấm, phối đồ mùa đông, du lịch |
| Kiểu dáng | Chủ yếu màu xanh quân đội, sao đỏ phía trước | Xám, đen, nâu; bản quân đội có huy hiệu | Nhiều màu; có hoặc không có huy hiệu |
| Chất liệu | Vải bông, lớp bông, lông nhung | Lông thật hoặc lông nhân tạo (“lông cá”) | Thường là lông nhân tạo, polyester và sợi tổng hợp |
| Tai mũ | Gập lên hạ xuống, buộc bằng dây cằm | Buộc trên đỉnh hoặc cài dưới cằm | Tùy mẫu, đa số giữ tai mũ gập lên hạ xuống được |
Vậy “mũ Lôi Phong” và ushanka là cùng một họ: dáng giống nhau, có chung lịch sử, nhưng không phải cùng một chiếc mũ. Những chiếc mũ Lôi Phong bán ngày nay phần lớn là món đồ thời trang lấy cảm hứng từ dáng mũ cổ điển, không phải bản gốc hay bản sao của mũ quân đội trong lịch sử.
Cùng một kiểu mũ nhưng có nhiều tên gọi, biết trước sẽ dễ tìm và dễ mua hơn:
Ushanka truyền thống ấm nhờ lớp lông dày và lớp lót. Còn ushanka thời trang hiện đại ấm và chắn gió đến đâu thì tùy vào chất liệu và cách làm thực tế của từng chiếc, không thể nói chung.
Chúng tôi cũng bán kiểu mũ này: lông thỏ nhân tạo 100% polyester, tai mũ có thể buộc lên hoặc hạ xuống, một cỡ vừa vòng đầu khoảng 56–60 cm. Màu sắc gồm đen cổ điển, xám đậm, trắng kem, nâu nhạt, hồng và mẫu đen có ngôi sao đỏ phía trước.
Xin nói rõ: đây là mũ thời trang hiện đại lấy cảm hứng từ ushanka truyền thống, không phải mũ quân đội kiểu 55 trong lịch sử, cũng không phải trang bị chính quy của bất kỳ quân đội nào. Giá, màu sắc và tồn kho được cập nhật trên thẻ sản phẩm bên dưới và trang sản phẩm. Nơi giao hàng và phí vận chuyển được hiển thị khi thanh toán.
Câu chuyện mũ Lôi Phong bắt đầu từ những chiếc mũ lông che tai của các dân tộc phương Bắc, đi qua ushanka của quân đội Liên Xô và mũ bông mùa đông kiểu 55 của quân đội Trung Quốc, rồi nhờ những bức ảnh của Lôi Phong mà có tên riêng trong thế giới nói tiếng Trung. Ngày nay nó không chỉ là đồ giữ ấm mà còn là một phong cách mùa đông rất dễ nhận ra.
Muốn đọc thêm về lịch sử ushanka, cách đội và kinh nghiệm giữ ấm, mời bạn xem bài viết khác của chúng tôi: Ushanka: vẻ đẹp mạnh mẽ và lựa chọn thân thiện với động vật.
Về hình ảnh: tất cả ảnh trong bài là ảnh sản phẩm ushanka của MOFFLI LABS, không phải ảnh lịch sử. Chúng tôi không đăng lại ảnh lịch sử của Lôi Phong vì chưa xác nhận được bản quyền và điều kiện sử dụng; bạn có thể xem qua các nguồn tham khảo phía trên.
“Mũ Lôi Phong” ban đầu là mũ bông mùa đông trong bộ quân phục kiểu 55 của quân đội Trung Quốc. Lôi Phong, người được tuyên truyền làm tấm gương những năm 1960, thường đội chiếc mũ này trong những bức ảnh nổi tiếng nhất, nên người ta gắn chiếc mũ với anh.
Không. Anh chỉ đội nó khi chụp ảnh. Thiết kế mũ quân đội mượn từ ushanka Liên Xô, còn mũ lông có che tai thì đã có ở các vùng lạnh phương Bắc từ rất lâu trước đó.
Trông giống nhau và có chung lịch sử, nhưng không phải cùng một chiếc mũ. Mũ Lôi Phong chủ yếu chỉ mũ mùa đông của quân đội Trung Quốc những năm 1950–60; ushanka là mũ che tai của Nga được quân đội Liên Xô dùng từ năm 1940; phần lớn mũ bán ngày nay là đồ thời trang lấy cảm hứng từ dáng cổ điển.
Nó bắt nguồn từ chữ “tai” trong tiếng Nga, ushi (уши), nghĩa là “mũ có tai”, tức mũ che tai.
Tai là bộ phận lạnh nhanh nhất. Hạ tai mũ xuống và cài dưới cằm sẽ chắn gió ngang và che cả hàm; hôm nào không quá lạnh thì buộc lên trên làm điểm nhấn.
Buộc tai mũ lên trên là gọn gàng nhất, hợp với áo dạ, áo da, áo khoác công sở và áo phao. Đen và xám đậm dễ phối nhất, kem và nâu nhạt nhẹ nhàng cổ điển, hồng dễ thương, còn mẫu sao đỏ giống mũ Lôi Phong cổ điển nhất.
Bạn có thể mua trực tiếp tại MOFFLI LABS: thẻ sản phẩm trong bài sẽ dẫn đến trang sản phẩm và giỏ hàng. Nơi giao hàng và phí vận chuyển được hiển thị khi thanh toán.
